Ποινική Μεταχείριση των Καταχραστών του Δημοσίου


Α. Με αφορμή την καταδίκη του πρώην δημάρχου θεσ/νίκης και άλλων τεσσάρων συγκατηγορουμένων του, στους οποίους επιβλήθηκε, μετά την κατάργηση της εσχάτης των ποινών δηλαδή της θανατικής ποινής, η ποινή της ισόβιας κάθειρξης, άνοιξε και πάλι η συζήτηση για το εάν και κατά πόσο είναι δίκαιος, λίαν αυστηρός, υπερβολικός και συνταγματικός ο νόμος 1608 της 27/28 Δεκεμβρίου 1950 «Περί αυξήσεως των ποινών των προβλεπομένων διά τους καταχραστάς του Δημοσίου».
Είμαι κι εγώ θυμωμένος, οργισμένος και αγανακτισμένος, όπως όλοι οι πολίτες, γιατί υφιστάμεθα τις δυσμενείς συνέπειες της οικονομικής κρίσης. Αντιλαμβάνομαι και κατανοώ τη γενικότερη απαίτηση για κολασμό των υπαιτίων και την επιστροφή από τους καταχραστές των χρημάτων στο δημόσιο ταμείο. Η δικαιοσύνη όμως δεν πρέπει να δικάζει ούτε υπό το κράτος της λαϊκής αγανάκτησης ούτε επηρεαζόμενη από την έκταση τής δημοσιότητας αλλά με ήρεμη σκέψη ν’ αποφασίζει ψύχραιμα και ανεπηρέαστα. Δηλαδή οι κατηγορούμενοι να τυγχάνουν δίκαιης δίκης.


Β. Ως δήμαρχος είμαι υπέρ κάθε μορφής ελέγχου νομιμότητας στους δήμους. Είμαι κατά των ελέγχων σκοπιμότητας, που καταργούν το συνταγματικό προστατευτικό πλαίσιο (άρθρο 102) του Συντάγματος, σύμφωνα με το οποίο στους Ο.Τ.Α (Οργανισμούς Τοπικής Αυτοδιοίκησης) αναγνωρίζεται και παρέχεται διοικητική και οικονομική αυτοτέλεια.


Με αφορμή την πρόσφατα δημοσιευθείσα Έκθεση του Ελεγκτικού Συνεδρίου (Ε.Σ.) για το έτος 2010, σχετικά με τους δήμους, επισημαίνουμε τα εξής:


 α) Οι Ο.Τ.Α και τα Νομικά τους Πρόσωπα, υπόκεινται σε προληπτικό και κατασταλτικό έλεγχο.
 β) Με βάση τα στοιχεία που αναφέρονται στην έκθεση του Ε.Σ., στον προληπτικό έλεγχο, από τα 591.909 εντάλματα που αφορούσαν δαπάνες της Τ.Α., μόλις τα 8.991, δηλαδή ποσοστό 1,52%, επιστράφηκαν αθεώρητα. Σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία και αφού έγιναν οι απαιτούμενες     διορθώσεις, τα εντάλματα αυτά, έλαβαν τελικά την έγκριση του. Aρα, το Ελληνικό Δημόσιο δεν είχε καμία απολύτως απώλεια χρημάτων.
 γ) Η στοχοποίηση της Τ.Α. αποδεικνύεται και από τους ίδιους τους αριθμούς. Συγκεκριμένα, από τον κατασταλτικό έλεγχο των χρηματικών ενταλμάτων πληρωμής, φαίνεται ότι από τα 1.912 συνολικά εντάλματα ποσού 9.292.704 € προέκυψαν πράξεις επιστροφής δικαιολογητικών μόλις σε τέσσερις (4) περιπτώσεις, (ποσοστό 0,2%), συνολικού ποσού 25.780€ (ποσοστό 0,27%).
 δ) Με βάση τα παραπάνω, αποδεικνύεται ότι η Τ.Α. καταβάλλει σοβαρότατες προσπάθειες προκειμένου να υπάρξει πλήρης εφαρμογή της κείμενης νομοθεσίας, εξαλείφοντας ακόμα και την παραμικρή πιθανότητα λάθους.
 ε)  Θα πρέπει να σημειωθεί παρ’ όλ’ αυτά, η ταλαιπωρία που υφίστανται οι Δήμοι από την ελεγκτική διαδικασία, με τους ελέγχους σκοπιμότητας και όχι νομιμότητας.
 στ) Η Τοπική Αυτοδιοίκηση στην υπερβολική και γενικευμένη επίθεση την οποία υφίσταται περί κακοδιαχείρισης και διαφθοράς, απαντά με επίσημα στοιχεία:

  • Η συμμετοχή της στο συνολικό χρέος της χώρας, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, ανέρχεται μόλις στο 0,9% του δημοσίου χρέους.
  • Στο χρονικό διάστημα 12/2011-9/2012, οι ληξιπρόθεσμες οφειλές των Δήμων μειώθηκαν κατά 11%, όταν οι αντίστοιχες της Κεντρικής Κυβέρνησης αυξήθηκαν κατά 32%.
  • Από 1/1/2011 μέχρι σήμερα οι Δήμοι μειώθηκαν κατά 709, τα Νομικά Πρόσωπα και οι Επιχειρήσεις τους κατά 4.500, ενώ οι περικοπές των εσόδων της από τον κρατικό προϋπολογισμό ξεπερνούν το 60%. Αναρωτιόμαστε, ποιος άλλος φορέας της Κεντρικής Κυβέρνησης υπέστη τέτοια μείωση;
  • Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία του Υπουργείου Εσωτερικών ο δανεισμός των Δήμων έχει περιοριστεί.
  • Σύμφωνα με ανακοίνωση και στοιχεία του Υπ. Εσωτερικών, οι Δήμοι της χώρας τον Ιανουάριο του 2013 παρουσίασαν ταμειακό πλεόνασμα 160 εκατ. ευρώ παρά τη μεγάλη μείωση της χρηματοδότησής τους από τον Τακτικό προϋπολογισμό του Κράτους. Περιόρισαν τις δαπάνες τους και αύξησαν τα έσοδά τους από ίδιους πόρους.

 ζ)   Θα πρέπει τέλος, να επισημάνουμε ότι εκτός από το Ελεγκτικό Συνέδριο, η Τ.Α. ελέγχεται από ένδεκα (11) επιπλέον μηχανισμούς ελέγχου, ενώ από τις αρχές του 2011 όλες οι αποφάσεις των Δήμων, που προκαλούν δαπάνες, δημοσιεύονται στο πρόγραμμα ΔΙΑΥΓΕΙΑ και αποστέλλονται υποχρεωτικά στο Υπουργείο Εσωτερικών, στο Υπουργείο Οικονομικών και στην ΕΛΣΤΑΤ.
 η)  Τα ανωτέρω, φυσικά, δε σημαίνουν ότι δεν υπάρχουν επίορκοι  αιρετοί της Τ.Α. Υπάρχουν και όπου και όταν υπάρχουν να ελέγχονται και εφόσον ευθύνονται να λογοδοτούν ενώπιον της δικαιοσύνης. Να έχουν όμως όπως αναπτύξαμε δίκαιη δίκη. Διαφορετικά οδηγούμαστε σε ανθρωποφαγίες και σε αρένα της Ρωμαϊκής εποχής.


Γ. Έρχομαι τώρα σε μερικές παρατηρήσεις και επισημάνσεις σχετικά με το νόμο 1608/1950. Ο νόμος αυτός ψηφίστηκε σε μια περίοδο αμέσως μετά τον εμφύλιο πόλεμο (1946-1949) και κάτω από τις τότε ισχύουσες και εξαιρετικά δύσκολες από κάθε άποψη (πολιτική-κοινωνικοοικονομική) συνθήκες. Μάλιστα δε, πριν την κατάργηση της θανατικής ποινής, προέβλεπε και την καταδίκη σε θάνατο του ενόχου καταχραστή.  Μετά την κατάργηση της θανατικής ποινής, αυτή αντικαταστάθηκε με την ποινή της ισόβιας κάθειρξης.


Η ποινή αυτή είναι  λίαν σκληρή και υπερβολική. Προβλέπεται, σύμφωνα με το συγκεκριμένο νόμο, ποινή ισόβιας κάθειρξης για τους καταχραστές του δημοσίου εφόσον το ποσό της κατάχρησης είναι μεγαλύτερο των 50.000.000 δρχ. δηλαδή των 146.735,140 ευρώ, χωρίς να υπάρχει διαβάθμιση της ποινής π.χ. για 1,5,10,100,500 κ.ο.κ, εκατομμύρια ευρώ. Είναι ποινή ανελαστική και σαν τέτοια προσβάλλει την αρχή της ισότητας.


Στο ποινικό μας σύστημα τα προστατευόμενα έννομα αγαθά της ζωής του ανθρώπου και της υπόστασης του κράτους τυγχάνουν της μεγίστης αξιολογικά διαβάθμισης δηλ. βρίσκονται στην κορυφή της εννόμου προστασίας και γι’ αυτό προβλέπεται για τους ενόχους των σχετικών ποινικών αδικημάτων η εσχάτη των ποινών, που είναι πλέον η ισόβια κάθειρξη. Το προστατευόμενο έννομο αγαθό με το νόμο 1608/1950, που είναι η δημόσια περιουσία, σε καμιά περίπτωση δεν μπορεί να εξισώνεται, από πλευράς ποινικής μεταχείρισης, με το έννομο αγαθό της ανθρώπινης ζωής. Πρόκειται για διαφορετικά και μάλιστα άνισα μεταξύ τους κοινωνικά αγαθά.
Κατά την κρατούσα στην επιστήμη του Ποινικού Δικαίου άποψη, η οποία νομίζω ότι είναι ομόφωνη, εγείρονται πλέον σοβαρά θέματα αντισυνταγματικότητας του νόμου κυρίως σ’ ότι αφορά την προβλεπόμενη ποινή της ισόβιας κάθειρξης.


Αναμένουμε όλοι να μελετήσουμε τη σχετική απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Κακουργημάτων Θεσσαλονίκης, για να δούμε πώς και πόσο αιτιολογημένη είναι η συγκεκριμένη καταδικαστική απόφαση και ως προς την ενοχή των κριθέντων ενόχων και ως προς το ύψος της ποινής (ισόβια κάθειρξη) και ως προς την απόρριψη του αιτήματος για αναγνώριση του ελαφρυντικού του προτέρου εντίμου βίου.
 
                            Λάζαρος Κυρίζογλου                                                            
                            Δικηγόρος στον Άρειο Πάγο                                                     
                            Δήμαρχος Αμπελοκήπων-Μενεμένης                                                        
                            Μέλος ΔΣ της ΠΕΔ/ΠΚΜ και της ΚΕΔΕ