ΟΝΟΜΑΤΟΔΟΣΙΑ ΠΛΑΤΕΙΑΣ ΕΜΜΑΝΟΥΉΛ ΠΑΠΠΑ

Τον αρχηγό της Επανάστασης του 1821 στη Μακεδονία τίμησαν το Σάββατο 24/03 στο Δήμο Αμπελοκήπων-Μενεμένης καθώς πραγματοποιήθηκε η τελετή ονοματοδοσίας της πλατείας στη συμβολή των οδών Ελευθερίας και 28ης Οκτωβρίου (Β’ ΚΑΠΗ Αμπελοκήπων) σε «Πλατεία Εμμανουήλ Παππά». Στην εκδήλωση παρέστησαν ο Περιφερειάρχης Κεντρικής Μακεδονίας κ. Απόστολος Τζιτζικώστας, ο Δήμαρχος Αμπελοκήπων-Μενεμένης κ. Λάζαρος Κυρίζογλου, ο Δήμαρχος Εμμανουήλ Παππά κ. Δημήτριος Νόττας, ο Πρόεδρος της Δημοτικής Κοινότητας Εμμανουήλ Παππά κ. Γεώργιος Πάνος, οι Αντιδήμαρχοι κκ Βασίλειος Μανωλόπουλος, Γεώργιος Κατζικάς, Κωνσταντίνου Κυριάκος, Μανώλης Ιωαννίδης, οι Εντεταλμένοι Δημοτικοί Σύμβουλοι Μαρία Αποστολίδου και Παύλος Κεσόγλου, η Πρόεδρος της Δημοτικής Κοινότητας Αμπελοκήπων κ. Ελένη Κόπτη, ο πρώην Γενικός Γραμματέας Δημοσίων Έργων κ. Στράτος Σιμόπουλος, Δημοτικοί Σύμβουλοι καθώς και εκπρόσωποι πολιτιστικών συλλόγων του Δήμου μας και του Δήμου Εμμανουήλ Παππά, του κλήρου, των σωμάτων ασφαλείας και πλήθος κόσμου. Για τον ηρωισμό του ένδοξου Μακεδόνα αγωνιστή της Επανάστασης του 1821 Εμμανουήλ Παππά, ο οποίος έδωσε τη ζωή του και την περιουσία του για την ελευθερία της πατρίδας και της Μακεδονίας κατά την πρώτη φάση της Επανάστασης, μίλησε ο Δήμαρχος Αμπελοκήπων-Μενεμένης.  

 

 

Ομιλία Δημάρχου Αμπελοκήπων – Μενεμένης στην τελετή ονοματοδοσίας πλατείας, 24.3.18

«ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΠΑΠΑΣ. Ο Αρχιστράτηγος της Επανάστασης του 1821 στη Μακεδονία»

 

            Στις 24 Φεβρουαρίου 1821 ο Αλέξανδρος Υψηλάντης, Αρχηγός της Φιλικής Εταιρείας και Αρχηγός της Επανάστασης του Γένους των Ελλήνων κατά της τουρκικής σκλαβιάς, στο Ιάσιο της Μολδαβίας, εκδίδει την επαναστατική του προκήρυξη «ΜΑΧΟΥ ΥΠΕΡ ΠΙΣΤΕΩΣ ΚΑΙ ΠΑΤΡΙΔΟΣ. Η ώρα ήλθεν, ω Άνδρες Έλληνες!... Εις τα όπλα λοιπόν φίλοι η Πατρίς Μας Προσκαλεί! Αλέξανδρος Υψηλάντης. Την 24ην Φεβρουαρίου 1821. Εις το στρατόπεδον του Ιασίου». Έτσι κηρύσσεται και ξεκινάει η Επανάσταση. Τον επόμενο μήνα, στις 23 Μαρτίου 1821, εισέρχονται στην Καλαμάτα οι Μανιάτες ελευθερωτές υπό τον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη. Την ίδια ημέρα, στις 23 Μαρτίου 1821, ο Εμμανουήλ Παπάς, μέλος της Φιλικής Εταιρείας και Αρχιστράτηγος της Επανάστασης του 1821 στη Μακεδονία, αποβιβάζεται στην Μονή Εσφιγμένου του Αγίου Όρους από το πλοίο του Καπετάν Χατζηβισβίζη, που ήταν έμφορτο από πυρομαχικά, για να ξεκινήσει κι αυτός το Μεγάλο Αγώνα. Στις 25 Μαρτίου 1821 ο Παλαιών Πατρών Γερμανός ευλογεί τα όπλα των επαναστατών στη Μονή της Αγίας Λαύρας.

            Ας γίνει λοιπόν αντιληπτό απ’ όλους πόσο μεγάλη, ισότιμη, ισόκυρη, εξίσου ένδοξη, ηρωϊκή και θυσιαστική είναι η προσφορά του Εμμανουήλ Παπά και των Ελλήνων Μακεδόνων Αγωνιστών στην υπόθεση της παλιγγενεσίας, όπως και των άλλων συνελλήνων. Ταυτόχρονα όμως και πόσο ιστορικά «λησμονημένη κι αδικημένη». Σ’ αυτούς τους αγωνιστές, τους Έλληνες Μακεδόνες είναι αφιερωμένος ο αυριανός πανηγυρικός μας λόγος της 25ης Μαρτίου.

             Για τον  Εμμανουήλ Παπά γράφει ο ιστορικός ερευνητής από το χωριό Εμ.Παπάς Γεώργιος Βοζιάνης: «…Και όμως η μορφή του και η προσφορά του αν και ήταν κρυμμένη για πολλά χρόνια, ήδη άρχισε να προβάλλεται δειλά – δειλά τον περασμένο αιώνα και σήμερα, χάρις στις προσπάθειες συλλόγων, συγγραφέων και ιστορικών, βγήκαν στην επιφάνεια πολλά στοιχεία που ήταν κρυμμένα στα αρχεία στην Ιστορική και Εθνολογική Εταιρεία και που όλα αυτά τον κάνουν ισάξιο των μεγάλων αγωνιστών του ’21». Ακούστε και άλλη πηγή :«Δεν νομίζω πως υπάρχουν πιο συνταρακτικά τεκμήρια, που ν’ αποκαλύπτουν τους πόθους των Ελλήνων της Μακεδονίας για την απελευθέρωση και την αποκατάστασή τους, από τα διασκορπισμένα σε διάφορα αρχεία έγγραφα, εκδεδομένα και ανέκδοτα, δηλωτικά των αγώνων του «Αρχηγού και Υπερασπιστού της Μακεδονίας» Εμμανουήλ Παπά από τη Δοβίστα των Σερρών, καθώς και των γιων του. Μέσα απ’ αυτά διαγράφονται αδρές και αρρενωπές οι μορφές των μελών μιας ευτυχισμένης οικογένειας, η οποία, ενώ μπορούσε να ζήσει ήσυχα και ευδαιμονικά, τα θυσίασε όλα, άνεση και πλούτη, για την πατρίδα και έγινε ολοκαύτωμα στο βωμό της Ελευθερίας.», γράφει ο αείμνηστος καθηγητής της ιστορίας Απόστολος Βακαλόπουλος στο βιβλίο του με τίτλο «Εμμανουήλ Παπάς, Αρχηγός και Υπερασπιστής της Μακεδονίας, Η Ιστορία και το Αρχείο της Οικογένειάς του», το οποίο εκδόθηκε το 1981 και ανατυπώθηκε από το δήμο Εμμανουήλ Παπά το 2017. Από έγγραφα και αδιάσειστα στοιχεία της εποχής εκείνης αναγνωρίζεται από τον Αλέξανδρο Υψηλάντη, τον Δημήτριο Υψηλάντη και άλλους η μεγάλη μορφή και προσφορά του ιδίου και των γιων του.

 

 

 

            Ο Εμμανουήλ Παπάς, γιος ιερέα, γεννήθηκε στο χωριό Δοβίστα (σήμερα Εμμανουήλ Παπάς) Σερρών το έτος 1773 και το 1819 μυήθηκε στην Φιλική Εταιρεία και ορκίσθηκε να θυσιάσει τα πάντα για την πατρίδα και το έπραξε. Το 1793 σε ηλικία 20 ετών παντρεύεται και με την σύζυγό του Φαίδρα (Αφένδρα) αποκτούν ένδεκα παιδιά, 8 αγόρια και τρία κορίτσια. Στην πόλη των Σερρών απέκτησε πολύ μεγάλη οικονομική δύναμη κι εκτίμηση. Ο λόγος που έδινε ήταν νόμος για όλους, Χριστιανούς, Τούρκους κι Εβραίους. Αναδείχθηκε σε μεγάλο έμπορο και τραπεζίτη και απέκτησε μια τεράστια περιουσία που υπολογίζονταν στα 300.000 δίστηλα χρυσά τάλιρα, ποσό αμύθητο για την εποχή εκείνη. Είχε εμπορικά καταστήματα στην πόλη των Σερρών και τράπεζες στη Βιέννη και την Κωνσταντινούπολη. Κατόρθωσε να αφαιρεθούν τα δικαιώματα από τον τούρκο δικαστή των Σερρών στις διαφορές μεταξύ των Χριστιανών και να ανατεθούν στο Μητροπολίτη Σερρών.

            Ο Εμμανουήλ Παπάς, ενεργώντας σύμφωνα με την εντολή του Αλέξανδρου Υψηλάντη να προετοιμάσει το έδαφος και να ξεσηκώσει τους κατοίκους της Μακεδονίας σε Επανάσταση, αγοράζει στην Κωνσταντινούπολη με 20.000 μαχμουτιέδες δηλ. με 500.000 αργυρές δραχμές, όπλα και πολεμοφόδια και στις 23 Μαρτίου 1821, αφού τα φόρτωσε στο καράβι του Αινίτη Χατζηβισβίζη, με πλοίαρχο τον καπετάν Νικόλαο Λυκιαρδόπουλο, αναχώρησε για το Άγιον Όρος, συνοδευόμενος από τον υπασπιστή του Ιωάννη Χατζή Πέτρου και τον γραμματικό του Δημήτριο Οικονόμου. Ο Παπάς αποβιβάζεται στη Μονή Εσφιγμένου, της οποίας ο ηγούμενος ήταν Φιλικός. Απ’ εκεί δίνει το έναυσμα για την επανάσταση στη Μακεδονία και αισιοδοξώντας για την έκβαση του αγώνα γράφει στις 7 Μαΐου 1821 στους Υδραίους να στείλουν μοίρα στόλου για να προσβάλλουν τη Θεσσαλονίκη από ξηρά και θάλασσα. Πρώτα ξεσηκώνονται τα χωριά της Κασσάνδρας κι ακολουθούν τα χωριά Παρθενώνας, Ορμύλια και Νικήτη της Σιθωνίας. Οι Πολυγυρινοί αντέκρουσαν τον αρχηγό (Τσερίμπαση) της Παζαρούδας. Επαναστατούν βέβαια και όλα τα μοναστήρια. Χίλιοι περίπου καλόγεροι πιάνουν τα όπλα. Ταυτόχρονα οι κάτοικοι της δυτικής Χαλκιδικής, δηλ. της Καλαμαρίας, κυριεύουν τα περισσότερα τουρκικά χωριά της και προχωρούν προς την κατεύθυνση της Θεσσαλονίκης. Φθάνουν μέχρι το Σέδες (Θέρμη). Η επανάσταση εξαπλώνεται και στα Μαντεμοχώρια. Ο σουλτάνος Μαχμούτ εξαπέστειλε κατά των επαναστατημένων Ελλήνων Μακεδόνων δύο αλλεπάλληλες στρατιές, τον Μάιο και τον Νοέμβριο του 1821 με τους πασάδες Χατζή Μπαϊράμ και Μεχμέτ Εμίν αντίστοιχα. Οι Μακεδόνες ανέκοψαν για μεγάλο χρονικό διάστημα και τις δύο στρατιές. Έτσι δόθηκε η ευκαιρία να στεριώσει η επανάσταση στην Πελοπόννησο. Με τη δική του ηγεσία και τη συμμετοχή του Καπετάν Στάμου Χάψα και άλλων οπλαρχηγών δίνονται σκληρές μάχες στον Πολύγυρο, την Ιερισσό, την Ορμύλια, τη Νικήτη, τα Βασιλικά, την Κασσάνδρα, την Ρεντίνα, την Απολωνία. Ο Χάψας μάλιστα φθάνει στη Θέρμη έξω από τη Θεσσαλονίκη. Κι όλα αυτά χωρίς καμία έξωθεν βοήθεια. Ο Χάψας πέφτει στη μάχη, στη θέση που βρίσκεται η ιστορική Μονή της Αγίας Αναστασίας και ο Εμμανουήλ Παπάς αφήνει την τελευταία του πνοή μέσα στο πλοίο που τον μετέφερε προς την Ύδρα. Τα παιδιά του: ο Αθανάσιος Παπάς έπεσε μαχόμενος στη Χαλκίδα το 1826, ο Ιωάννης Παπάς έπεσε μαχόμενος το 1825 στο Μανιάκι κατά του Ιμπραήμ στο πλευρό του Παπαφλέσσα, ο Νικόλαος Παπάς έπεσε μαχόμενος σαν καπετάνιος στο πλευρό του Καραϊσκάκη και κατά του Κιουταχή στο Καματερό Αττικής, ο Αναστάσιος έλαβε μέρος στις μάχες της Μολδοβλαχίας πολεμώντας στο πλευρό του Αλέξανδρου Υψηλάντη και αργότερα στην έξοδο του Μεσολογγίου. Η σύζυγός του και οι θυγατέρες του φυλακίσθηκαν. Αυτόν τον ήρωα, τον αρχηγό της Επανάστασης στη Μακεδονία τιμώντας, ονοματοδοτήσαμε αυτήν εδώ την πλατεία του Δήμου μας στους Αμπελόκηπους σε πλατεία Εμμανουήλ Παπά (28ης Οκτωβρίου και Ελευθερίας).

 

 

 

 

            Η επανάσταση περί τα μέσα Ιουλίου του 1821, καθώς ο Παπάς και οι επαναστατημένοι ήταν ουσιαστικά μόνοι και αβοήθητοι, περιορίζεται στις Χερσονήσους Αγίου Όρους και Κασσάνδρας και η άμυνα των Ελλήνων εντοπίζεται πίσω από τους λεπτούς ισθμούς των. Εκεί έχουν σταθεροποιηθεί πια τα νέα μέτωπα. Τα στρατεύματα των Ελλήνων Μακεδόνων αντιστέκονται και αποκρούουν τις επιθέσεις των Τούρκων για 4 ½ μήνες. Η επανάσταση στη Χαλκιδική τελικά πνίγεται στο αίμα. Η Μακεδονία θυσιάζεται. Εκατόν είκοσι πόλεις και χωριά αφανίσθηκαν, οι άνδρες σφαγιάσθηκαν και πολλές χιλιάδες γυναικόπαιδα πουλήθηκαν στα σκλαβοπάζαρα. Στη Θεσσαλονίκη εκτελέσθηκαν, σφαγιάσθηκαν και απαγχονίσθηκαν πολλές χιλιάδες Ελλήνων. Θανατώνεται ο Μητροπολίτης Κίτρους Μελέτιος και διάφοροι άρχοντες. Ο Μητροπολίτης Θεσ/νικης θανατώνεται στην Κωνσταντινούπολη, μαζί με τον Οικουμενικό Πατριάρχη Γρηγόριο Ε΄, γιατί βρίσκονταν εκεί. Η ηρωική πόλη της Νάουσας επαναστατεί με αρχηγό τον Λογοθέτη Ζαφειράκη και γίνεται ολοκαύτωμα.

            Ο αρχηγός της επανάστασης κινδυνεύοντας να συλληφθεί φεύγει από τη Μονή Εσφιγμένου με άλλους κοσμικούς και μοναχούς προς την ελεύθερη Ελλάδα μαζί με το αρχείο του και το γιο του Γιαννάκη. Στο καράβι παθαίνει καρδιακή προσβολή και φθάνει νεκρός στην Ύδρα, όπου θάβεται στις 5.12.1821. Ήταν τότε 48 ετών. Είκοσι ημέρες αργότερα, στις 25.12.1821, ο Δημήτριος Υψηλάντης δίνει στους γιους του Εμμανουήλ Παπά αποδεικτικό των αγώνων και των ευεργεσιών του προς το έθνος. «Ο φιλογενέστατος Μανωλάκης Παπάς, Στρατολογήσας υπέρ της ελευθερίας του Γένους επολέμησε γενναίως τους τυράννους εις τα μέρη Θεσσαλονίκης και την Κασσάνδραν· διό και Αρχηστράτηγος των μερών τούτων εψηφίσθη παρ’ημών. Επειδή κακή τύχη απέθανεν εξ αποπληξίας, εις απόδειξιν των υπέρ του Γένους αγώνων και ευεργεσιών του εδόθη εις τους υιούς αυτού το παρόν ημέτερον ενυπόγραφον και ενσφράγιστον μαρτυρικόν. Δημήτριος Υψηλάντης. Εν Κορίνθω την 25 Δεκεμβρίου 1821.»

            Το έγγραφο αυτό είναι ο επίλογος της ιστορίας του Εμ. Παπά, που θυσίασε τα πάντα, οικογένεια, πλούτη, γαλήνη και τέλος την ίδια του τη ζωή στον βωμό της ελευθερίας. Τί απέγινε η οικογένεια του Εμμανουήλ Παπά; Η σύζυγός του και τα οκτώ αγόρια και τα τρία κορίτσια του; Από τα αγόρια του, τα τέσσερα που είχαν ηλικία πάνω από 18 ετών, έλαβαν μέρος στην επανάστηαση του 1821 σαν καπεταναίοι με δύναμη 50 έως 100 ανδρών Μακεδόνων.

Από τα ανωτέρω 4 παιδιά, τα τρία έπεσαν μαχόμενα κατά τη διάρκεια του Αγώνα.

Ο Αθανάσιος Παπάς στην Χαλκίδα το 1826.

Ο Ιωάννης Παπάς στο Μανάκι πολεμώντας με τον Παπαφλέσσα εναντίον του Ιμπραήμ μαζί με 50 παλικάρια από την Μακεδονία έπεσε μαχόμενος το 1825. Ο Κοσομούλης από τη Σιάτιστα την άλλη μέρα της μάχης έγραψε στα «Ενθυμήματα του Αγώνα: «Μεταξύ των νεκρών διέκρινα και τον υιον ενδόξου πατρός, τον Ιωάννη Εμμανουήλ Παπά…».

Ο Νικόλαος Παπάς, στο Καματερό της Αττικής πολεμώντας τον Κιουταχή το 1826 σαν καπετάνιος μαζί με τον Καραϊσκάκη. Σήμερα το όνομά του είναι γραμμένο στο Μνημείο του Καραϊσκάκη στο Φάληρο ανάμεσα στα ονόματα των πεσόντων καπεταναίων.

Ο Αναστάσιος έλαβε μέρος στις μάχες της Μολδοβλαχίας, πολεμώντας με τον Αλέξανδρο Υψηλάντη, αργότερα κατέβηκε στην Ελλάδα, αναλαμβάνοντας θέσεις κυβερνητικές. Έδωσε το παρόν του και στην έξοδο του Μεσολογγίου και αργότερα τον βλέπουμε Νομάρχη στην Αχαΐα και Πρωτοδίκη στην Πάτρα.

Ο Μιχαήλ και ο Γεώργιος την εποχή της επανάστασης σπούδαζαν στη Βιέννη και αργότερα ο Γεώργιος έγινε γραμματέας στο πρωτοδικείο Βόνιτσας και ο Μιχαήλ δάσκαλος στη Χαλκίδα.

Τα υπόλοιπα μέλη της οικογένειας (η σύζυγος του, ο γιος του Κωνσταντίνος, οι θυγατέρες του Νεραντζή και Ελένη) κλείστηκαν στις φυλακές των Σερρών, καταδικάστηκαν σε θάνατο δι’ απαγχονισμού και σώθηκαν με τη βοήθεια του επισκόπου Χρυσοστόμου και η ποινή μετατράπηκε σε ισόβια και αργότερα σε κατ’ οίκον περιορισμό περίπου ως το 1833.

Ο δε Αλέξανδρος παρέμεινε κοντά στα αδέλφια που ζούσαν στη νότια Ελλάδα. Η Ευφροσύνη είχε πεθάνει νωρίτερα από τις κακουχίες της οικογένειας.

Το Δημοτικό Συμβούλιο του Δήμου μας, με πρότασή μου, αποφάσισε να ονοματοδοτήσει την πλατεία που βρίσκεται στη συμβολή των οδών Ελευθερίας και 28ης Οκτωβρίου στη Δημοτική Κοινότητα Αμπελοκήπων σε πλατεία «Εμμανουήλ Παπά», προς τιμήν και μνήμη αιώνια αυτού του αγνού κι ευγενικού αγωνιστή και πατριώτη που τα έδωσε όλα για την πατρίδα: περιουσία, οικογένεια και τη ζωή του.

            Σ’ εμάς τους σημερινούς αλλά και τις επερχόμενες γενεές απομένει να θυμόμαστε, να σεβόμαστε και να τιμούμε τη θυσία του. Τη δική του και της οικογένειάς του. Πώς όμως; Κάνοντας πράξη στη ζωή μας τις αρχές και τις αξίες για τις οποίες έζησε, αγωνίσθηκε και πέθανε ο Εμμανουήλ Παπάς.

Αθάνατος!!!