ΟΜΙΛΙΑ ΔΗΜΑΡΧΟΥ ΣΤΗΝ ΕΥΞΕΙΝΟ ΛΕΣΧΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

Πραγματοποιήθηκε το απόγευμα της Τετάρτης 21/03 στην αίθουσα εκδηλώσεων της Ευξείνου Λέσχης Θεσσαλονίκης, η ομιλία του Δημάρχου Αμπελοκήπων-Μενεμένης,  Προέδρου της Περιφερειακής Ένωσης Δήμων Κεντρικής Μακεδονίας και μέλους της Ευξείνου Λέσχης κ. Λάζαρου Κυρίζογλου με θέμα «Αλέξανδρος Υψηλάντης: ο Αρχηγός της Φιλικής Εταιρίας και της Επανάστασης του 1821». Στην ομιλία του ο Δήμαρχος αναφέρθηκε στο έργο και τον ηρωισμό του Αλέξανδρου Υψηλάντη από την γεννέτηρά του την Κωνσταντινούπολη μέχρι την Βιέννη όπου και άφησε την τελευταία του πνοή.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

21 Μαρτίου 2018

Ομιλία Δημάρχου Αμπελοκήπων-Μενεμένης

Λάζαρου Κυρίζογλου

Προέδρου της Περιφερειακής Ένωσης Δήμων

Κεντρικής Μακεδονίας

Στην Εύξεινο Λέσχη Θεσσαλονίκης

 

Θέμα: «Αλέξανδρος Υψηλάντης

ο Αρχηγός της Φιλικής Εταιρείας και της Επανάστασης του 1821»

 

Λόγος Πανηγυρικός - Επαινετικός

 

Ναι λοιπόν, ναι!

«Ας μη βρέξει ποτέ

το σύννεφον και ο άνεμος

σκληρός ας μη σκορπίση

το χώμα το μακάριον

που σας σκεπάζει.

………………………………..

Ω γνήσια της Ελλάδος

τέκνα ˙ ψυχαί  ‘που επέσατε

εις τον αγώνα ανδρείως,

τάγμα εκλεκτών Ηρώων

καύχημα νέον.

………………………………..

            Καύχημα νέον, που παραμένει και  θα παραμένει στους αιώνες νέο. Που θα το φέγγει πάντα το άστρο της αθανασίας με το ανέσπερο φως του. Αυτή είναι η θυσία του Ιερού Λόχου.

            Πριν την είσοδό μου στο κυρίως θέμα επιτρέψτε μου μια σύντομη  αναφορά στους Υψηλάντηδες. Το όνομα Υψηλάντης φέρει μια ιστορική Ελληνική οικογένεια, καταγόμενη από την Υψηλή του Πόντου, πολλά μέλη της οποίας διέπρεψαν κατά καιρούς. Αίρει την απώτερη καταγωγή της από τους Κομνηνούς της Αυτοκρατορίας της Τραπεζούντας.

 

Αλέξανδρος Υψηλάντης (1726-1806). Παππούς του Αλέξανδρου Υψηλάντη. Μέγας διερμηνεύς της Υψηλής Πύλης – Ηγεμών της Βλαχίας.

 

Πολυμαθέστατος και κάτοχος της γαλλικής  - ιταλικής – τουρκικής – αραβικής και περσικής γλώσσας. Αποκεφαλίσθηκε από τους Τούρκους το 1806.

Ο Αλέξανδρος Υψηλάντης είχε δύο γιους, τον Δημήτριο Υψηλάντη και τον Κωνσταντίνο Υψηλάντη (1760-1816), πατέρα του Αλέξανδρου Υψηλάντη, ο οποίος είχε  σύζυγό του την Ελισσάβετ Υψηλάντη.Ηγεμών της Μολδαβίας και της Βλαχίας. Έλαβε μέρος στον Ρωσοτουρκικό πόλεμο κι έφυγε στην Ρωσία με τον Ρωσικό Στρατό. Ο Κωνσταντίνος και η Ελισσάβετ Υψηλάντη απέκτησαν 7 παιδιά. Τα 6 ενήλικα στον αγώνα και το ένα ανήλικο. Από τα παιδιά τους:

Ο Αλέξανδρος Υψηλάντης (1792-1828) άρχισε την Επανάσταση ως Γενικός Επίτροπος δηλαδή Αρχηγός της Φιλικής Εταιρίας και πέθανε σε ηλικία 36 ετών.

Ο Δημήτριος Υψηλάντης (1793-1832) τον Μάρτιο του 1821, με εντολή του αδελφού του Αλέξανδρου Υψηλάντη, αρχηγού της Φιλικής Εταιρίας, ως «πληρεξούσιος του Γενικού Επιτρόπου» δηλ. του αδελφού του, πήρε μέρος στην πολιορκία της Τρίπολης, στην Μάχη του Ναυπλίου, κατέλαβε το 1822 το Άργος, συμπολεμιστής του Κολοκοτρώνη στα Δερβενάκια και το Αγινόρι, στους Μύλους της Λέρνης, στα Βέρβαινα και στην μάχη της Πέτρας (12.9.1829), όπου νίκησε τους Τούρκους και τερμάτισε την Ελληνική Επανάσταση. Υψηλάντης την άρχισε και Υψηλάντης την τερμάτισε. Πέθανε σε ηλικία 39 ετών.

Ο Νικόλαος Υψηλάντης υπήρξε Αρχηγός του Ιερού Λόχου και ο Γεώργιος Υψηλάντης συμμετείχε στον αγώνα.  

O Γρηγόριος Υψηλάντης απεβίωσε το 1886 και είχε δύο γιους, τον Εμμανουήλ  που γεννήθηκε το 1877, ο οποίος σε ηλικία 19 ετών εξόπλισε δικό του σώμα, το πλήρωνε ο ίδιος και έλαβε μέρος το 1896 στην επανάσταση της Κρήτης και τον Θεόδωρο που γεννήθηκε το 1881.

 

Αλέξανδρος Υψηλάντης

Γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη το 1792, μεγάλωσε στη Ρωσία, πολέμησε στις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες, πέθανε στη Βιέννη το 1828. Όμως η καρδιά του «χτυπά» για πάντα στην Ελλάδα, όπου ζήτησε να μεταφερθεί πριν πεθάνει.

Αυτός ήταν ο ποντιακής καταγωγής Αλέξανδρος Υψηλάντης. Δεν επισκέφτηκε ποτέ την Ελλάδα και όμως ζήτησε πριν πεθάνει να μεταφερθεί η καρδιά του στην Ελλάδα.

Το πατριωτικό του συναίσθημα, η αγάπη στην πατρίδα, η προσήλωση στα ελληνοχριστιανικά ιδεώδη, τον παρότρυναν να δεχθεί την πρόταση των τριών κορυφαίων της Φιλικής Εταιρείας (Ξάνθου, Τσακάλωφ και Σκουφά) να αναλάβει την ηγεσία της εταιρείας τον Απρίλιο του 1820 στην Πετρούπολη, σε ηλικία 28 χρονών. Του δόθηκε το ψευδώνυμο «Καλός» και τα αρχικά «α.ρ» για να υπογράφει τις επιστολές του. 

Ήταν αξιωματικός του Ρωσικού Στρατού και προήχθη από τον Τσάρο στο βαθμό του Συνταγματάρχη σε ηλικία 21 ετών, μετά τη μάχη της Δρέσδης κατά του Ναπολέοντα, όπου έχασε το δεξί του χέρι.

Πρέπει, ωστόσο, να σημειωθεί ότι ο Υψηλάντης δεν έγινε ποτέ Ρώσος υπήκοος. Εκτός από εξαιρετικός αξιωματικός, ο Αλέξανδρος Υψηλάντης διακρίθηκε και για τις λογοτεχνικές και ποιητικές του επιδώσεις.

Ως Γενικός Επίτροπος της Αρχής, της Φιλικής Εταιρίας, ανέλαβε την ευθύνη της οργάνωσης και προετοιμασίας του Αγώνα. Οκτώ μήνες μετά την ανάληψη των καθηκόντων αποφάσισε την κήρυξη της επανάστασης.

Ο ξεσηκωμός του 1821 άρχισε στις 24 Φεβρουαρίου με την προκήρυξη του Αλ. Υψηλάντη «ΜΑΧΟΥ ΥΠΕΡ ΠΙΣΤΕΩΣ ΚΑΙ ΠΑΤΡΙΔΟΣ», στο Στρατόπεδο του Ιασίου της Μολδαβίας. Μετά ακολούθησε ο ξεσηκωμός στην Πελοπόννησο (Καλαμάτα, Καλάβρυτα, Τρίπολη), τον Μάρτιο του 1821. Ακούστε αποσπάσματα της προκήρυξης, από την οποία προκύπτουν το φρόνημα και η ιδεολογία των επαναστατών.

Στις 27 Φεβρουαρίου 1821 τελείται δοξολογία στο ναό των Τριών Ιεραρχών, στο Ιάσιο, χοροστατούντος του Μητροπολίτη Βενιαμίν Κωστάκη. Ο Μητροπολίτης ευλόγησε τη σημαία, που από τη μία πλευρά είχε ομοίωμα του Αγίου Κωνσταντίνου και της Αγίας Ελένης με το «Έν τούτω νίκα» και τον Σταυρό και από την άλλη τον φοίνικα με το «'Εκ της κόνεώς μου αναγεννώμαι». Ο Μητροπολίτης έδωσε στον Υψηλάντη το ξίφος και εκεί ο στρατός και ο αρχηγός τους έδωσαν τον όρκο για την ελευθερία της πατρίδας.

Την ίδια μέρα ο Μεγάλος Φιλικός υπέβαλε την παραίτησή του από τον Ρωσικό στρατό και μέχρι το τέλος Φεβρουαρίου είχε συγκροτήσει στρατιωτικό σώμα, με βασικό πυρήνα τον Ιερό Λόχο.

Συγκρότησε τον Ιερό Λόχο από 500 εθελοντές, επιστήμονες, φοιτητές από πανεπιστήμια της Ανατολικής και της Δυτικής Ευρώπης, από το Βουκουρέστι, από την Τραπεζούντα, από το Ιάσιο, την Οδησσό, το Κίεβο, την Μόσχα, την Αγία Πετρούπολη αλλά και από την Πίζα, την Τεργέστη, τις σχολές της Γαλλίας, της Γερμανίας και της Αυστροουγγαρίας.

Οι κακουχίες που υπέστησαν οι Ιερολοχίτες φαίνονται εύγλωττα από ένα γράμμα του Σούτσου προς την οικογένεια του, λίγες μέρες πριν από τον ηρωικό του θάνατο. Στο Δραγατσάνι ο νεαρός εκατόνταρχος περιγράφει ως εξής την κατάσταση του στρατεύματος:

«Δεν έχω πλέον υποδήματα», γράφει, «τα πόδια μου καταξεσχίσθηκαν. Κοιμούμαι μέσα εις θανατηφόρα τέλματα. Ζω με καρπούς, σπανίως ευρίσκω ένα ξερό κομμάτι ψωμί. Αλλ' αι στερήσεις αυταί μου είναι γλυκείαι, ο βίος αυτός μ'αρέσει. Από παιδί δεν ωνειρευόμην άλλο από την ημέραν την ανεξαρτησίας μας. Ευρίσκομαι πρώτην φοράν επί κεφαλής ελευθέρων ανθρώπων, οι οποίοι δεν με φορτώνουν με ματαίους τίτλους, οι οποίοι μου δίδουν το γλυκύ του αδελφού όνομα... Χαίρετε!...Θα ιδωθώμεν;...που!... ο Θεός το ξεύρει!»

Ο Σουλτάνος έστειλε εναντίον του στρατό πολυάριθμο με τρεις πασάδες. Στο Δραγατσάνι δόθηκε η μεγάλη μάχη με τους Ιερολοχίτες. Ανεξάρτητα από την τελική έκβαση της μάχης, όπου από λάθος χειρισμών και εκτιμήσεων του επικεφαλής Καραβιά, που ενήγηρσε παρά τις εντολές του Υψηλάντη και έπεσαν οι περισσότεροι Ιερολοχίτες στο πεδίο της μάχης, προκάλεσε τον θαυμασμό της κοινής γνώμης της εποχής και τιμήθηκε ως σύμβολο της άνευ όρων αυτοθυσίας για την πατρίδα, από όλους όσους θεωρούν ως υπέρτατο αγαθό την Ελευθερία.

Ο Υψηλάντης θύμα της Ρωσοαυστριακής συμπαιγνίας συλλαμβάνεται και φυλακίζεται στα κάτεργα του Μούνκατς της Ουγγαρίας για έξι χρόνια.

Κατά τη διάρκεια της φυλάκισης του Υψηλάντη στο μεσαιωνικό φρούριο οργανώθηκαν δύο απόπειρες απόδρασης. Η πρώτη έγινε την άνοιξη του 1822.

Ο Υψηλάντης, παρά το πρόβλημα της υγείας του, διεμήνυσε ότι δεν μπορεί να εγκαταλείψει τους συντρόφους του και ότι είναι αντίθετος με οποιαδήποτε τέτοια εξέλιξη.

Η δεύτερη και σοβαρότερη προσπάθεια, σχεδιάστηκε αρχικά από τον αδερφό του Δημήτριο Υψηλάντη. Και πάλι αρνήθηκε.

Ο Υψηλάντης εξήγησε με σαφήνεια πως δεν κρατείται μόνος του και ότι, αν αποτολμούσε να αποδράσει, θα έφερνε σε δεινή θέση τους συγκρατούμενους του.

Κι ακόμα, σύμφωνα με όσα φέρεται να είχε πει ο έγκλειστος πρίγκιπας, μια από τις βασικές αιτίες της άρνησης του ήταν ο λόγος της στρατιωτικής του τιμής, που είχε δώσει, ότι δεν πρόκειται να αποδράσει!

Έτσι ο Αλέξανδρος λιώνει στα κάτεργα του Μούνκατς. Κι όμως, στην Ελλάδα κάποιοι φροντίζουν να εξαφανισθεί ή γίνεται ισχνή αναφορά τα κείμενα του Αγώνα για την Φιλική Εταιρεία και τον Ηγέτη της.

Ο Μέτερνιχ βέβαιος για τον επικείμενο θάνατο του Υψηλάντη, δίνει άδεια για την απελευθέρωσή του τον Νοέμβριο του 1827. Του απέμειναν δύο μήνες ζωής.

Στο πανδοχείο «Χρυσό Απίδι» στην σημερινή Λάντ-στράσσε (Χάουπστ-στράσσε) αρ. 31 της Βιέννης, ο πρίγκιπας θα περάσει τις τελευταίες εβδομάδες της σύντομης ζωής του.

Το τελευταίο πρωινό της ζωής του, στις 19 Ιανουαρίου 1828, όταν ο υπασπιστής του Λασσάνης τον επισκέφτηκε, κρατώντας στο χέρι του το φύλλο του «Αυστριακού Παρατηρητού», στην ερώτηση του Υψηλάντη αν είχε καμία είδηση για την Ελλάδα, του διάβασε: «Ο κυβερνήτης της Ελλάδας Καπποδίστριας εφτασε στη Μελίτη, εκείθεν Αγγλική φρεγάτα παραλαβούσα αυτόν μεταφέρειν στην Ελλάδαν», στις 8 Ιανουαρίου 1828.

Στις 19 Ιανουαρίου 1828 εξομολογήθηκε, είπε το Πάτερ ημών, το Πιστεύω και έκανε το σταυρό του. Ύστερα ψιθύρισε «Θέλω να κοιμηθώ». Κι αποκοιμήθηκε για πάντα στην αγκαλιά της ιστορίας. Στον κόρφο της Ελλάδας, που τόσο αγωνίστηκε για την απελευθέρωσή της από τους τούρκους κατακτητές. Η ψυχή του ταξίδεψε στα ποντιακά ακρογιάλια και ανηφόρισε στα παρχάρια.

 Μετά, πήρε το δρόμο για τα Υψηλά και από εκεί βρέθηκε στην Πόλη των Κωνσταντίνων. Στου Φαναριού τα καλντερίμια αναζήτησε την ελάχιστη ελπίδα, που παιδί φύσηξε εντός του, του γένους η Μεγάλη Ιδέα. Και αναπαύτηκε για πάντα...

Ο αδελφός του Νικόλαος Υψηλάντης ανήγγειλε το θλιβερό νέο με επιστολή στον αδερφό του Δημήτριο στις 24 Ιανουαρίου:

«Φίλτατε αδελφέ Δημήτριε,

Δια προσταγής του εκρατήσαμεν την καρδίαν του δια την πατρίδα, το οποίον και εκτελέσαμεν, ενταυτώ όμως εβαλσαμώθη και το σώμα του όπου αν η πατρίς θελήση να ενταφιάση και αυτό εν καιρώ τω προσήκοντι, να εκτελέσωμεν. Μακάρια η μνήμη του».

Σήμερα η καρδιά του Αλέξανδρου βρίσκεται σε προθήκη στον Ιερό Ναό των Παμμεγιστών Ταξιαρχών στην Αθήνα, στην Στησιχόρου, πίσω από το προεδρικό μέγαρο και δίπλα η καρδιά του αδερφού του Γιώργου. Καμία τελετή με την παρουσία επισήμων. Η Ypsilanti Township στο Michigan των ΗΠΑ πήρε το όνομά της προς τιμήν του. Αργότερα η πόλη Ypsilanti στις ΗΠΑ πήρε το όνομά της από τον αδελφό του Δημήτριο.

Στον Αγώνα συμμετείχε όλη η οικογένεια του Αλέξανδρου.
Η μητέρα του Αλέξανδρου Υψηλάντη Ελισάβετ, μετά το θάνατο του συζύγου της Κων/νου Υψηλάντη, ανέλαβε εξ ολοκλήρου την ευθύνη για τα επτά παιδιά τους.

Το 1821, εκτός από τον ένα γιό της, που ήταν ανήλικος, οι άλλοι πρωτοστάτησαν στην Επανάσταση. Η ίδια θεώρησε πρώτιστο καθήκον της να βοηθήσει οικονομικά τον Αγώνα.

Η μητέρα του, ερωτηθείσα, εάν είναι διατεθειμένη να δώσει και τα τελευταία εναπομείναντα ρούβλια για την ενίσχυση της Επανάστασης, έδωσε μια συγκινητική απάντηση, την οποία κατέγραψαν τόσο Έλληνες ιστορικοί όσο και Μολδαβοί:

«θα λυπηθώ τα κτήματά μου...όταν διαθέτω στον αγώνα τα τέσσερα παιδιά μου, τις ζωές τους στην υπηρεσία της Επανάστασης;».

Παράλληλα, φρόντιζε για την περίθαλψη εκατοντάδων Ελλήνων, που μετά τις αποτυχίες του Υψηλάντη στη Βλαχία, κατέφυγαν στη Βεσσαραβία.

Ως μάνα βίωσε την τραγική πραγματικότητα να δει τους τρεις γιούς της στη φυλακή επί 6,5 χρόνια. Για να ανταπεξέλθει στον αγώνα, έφτασε στο σημείο να πουλήσει το οικογενειακό αρχοντικό στο Κίεβο αντί 50.000 ρουβλίων.

Παρά το εξαιρετικά επώδυνο γεγονός, ότι η ίδια στερήθηκε τους πολυαγαπημένους της γιους, ζούσε με την παρηγοριά ότι θυσιάστηκαν για την πατρίδα.

Η οικογένεια Υψηλάντη έδωσε στον Αγώνα, χωρίς καμία σκέψη, τέσσερα παλληκάρια της, σύμφωνα και με τη συγκλονιστική ομολογία της Ελισάβετ Υψηλάντη. Κι αν ο Αλέξανδρος ήταν αυτός που κήρυξε την έναρξη της Επαναστάσεως στις Ηγεμονίες, ο αδερφός του Δημήτριος, κατά παράξενη συγκυρία, έμελλε να είναι αυτός που θα συνέδεε το όνομά του με την τελευταία μάχη στην Πέτρα Βοιωτίας, στις 12 Σεπτεμβρίου του 1829.

 

Στο σημείο αυτό μπορούμε να συμπεράνουμε τα εξής:

1) Ανεξάρτητα από την έκβαση του αγώνα, εκείνο που δεν μπορεί να αμφισβητηθεί είναι ότι η εξέγερση ξεκίνησε από το Ιάσιο στις 24 Φεβρουαρίου με ηγέτη τον Αλέξανδρο Υψηλάντη και ότι πυροδότησε τον γενικότερο ξεσηκωμό των Ελλήνων στη μητέρα πατρίδα μετά από ένα μήνα στις 25 Μαρτίου 1821.

2) Ακόμη ο αντιπερισπασμός, που προέβλεπε το σχέδιο, απέδωσε, αφού οι Οθωμανοί υποχρεώθηκαν να στείλουν ισχυρές στρατιωτικές δυνάμεις στη Μολδοβλαχία, γεγονός που δημιούργησε ευνοϊκότερες προϋποθέσεις για την διεξαγωγή του Αγώνα στην Πελοπόννησο. Σ’ αυτό μάλιστα, στην επικράτηση της Επανάστασης στην Πελοπόννησο συνέβαλε και η επανάσταση στη Μακεδονία υπό την ηγεσία του Εμμανουήλ Παπά, ο οποίος διέθεσε στον αγώνα ολόκληρη την τεράστια περιουσία του, τα 11 παιδιά του, τη σύζυγό του και την ίδια τη ζωή του.

3) Πρέπει να καταστεί σαφές ότι ο Ρήγας Βελεστινλής προετοίμασε τον ξεσηκωμό, η Φιλική Εταιρεία οργάνωσε την επαναστατική υποδομή και ο Αλέξανδρος Υψηλάντης υπήρξε ο αρχηγός της επανάστασης του 21.

Κι όμως η εξέγερση του Υψηλάντη και όσα την ακολούθησαν τέθηκαν στο περιθώριο της ζωής του νεοσύστατου ελληνικού κράτους, αντ' αυτών, προβλήθηκαν οι επικριτές και οι μεμψίμοιροι. Aς παραθέσουμε όμως γνώμες διακεκριμένων ιστορικών:

Κατά τον Διονύσιο Ζακυνθηνό: «... Είναι προφανές ότι η Ιστορία δεν στάθηκε αντικειμενική απέναντι στα γεγονότα «υφιστάμενη ροπάς προσωπικάς και τοπικάς».

Κατά τον Σπυρίδωνα Τρικούπη: «... Η δε μνήμη του Υψηλάντους, όπως και αν τον θεωρήση τις, θα διαμένη παρ' ημίν αγήρατος και πολυύμνητος δι' όσα μεγαλοφρόνως και φιλοκινδύνως επεχείρησε, δι' όσα χάριν της πατρίδος έπαθε και δια την επί τέλους ευτυχή εκβασιν του αγώνος, ...»

Κατά τον Ιωάννη Φιλήμονα: «... δίκαια όμως και αμερόληπτος η ιστορία, αυτή η αληθής φωνή των γεγονότων, θέλει και ορίζει την μεν αρχήν της επαναστάσεως από της 24 Φεβρουαρίου του 1821 εν ονόματι του Αλέξανδρου Υψηλάντους, το δε τέλος της Επαναστάσεως κατά την 12 Σεπτεμβρίου του 1829 εν τω ονόματι του Δημητρίου Υψηλάντους ...»

Κατά τον Κων/νο Παπαρρηγόπουλο: «... Πιστεύουμε ότι ήταν απαραίτητη, για να τονώσει το φρόνημα και να δημιουργήσει αξιόλογη ανταπόκριση από το λαό των Ηγεμονιών. Εκείνη η υπόσχεση στάθηκε σωτήρια για τους Έλληνες και καταπτόησε τους εχθρούς ...»

Κατά τον Κων/νο Σβολόπουλο: «... η κρίση υπήρξε σκληρή για τον Αλέξανδρο Υψηλάντη και το επαναστατικό επιχείρημα στις παραδουνάβιες πολιτείες...προπομπός στον αγώνα για την πλατιά καταξίωση της εθνικής κυριαρχίας ...»

Αυτός ήταν ο Αλέξανδρος Υψηλάντης! Αυτοί ήταν οι Υψηλάντηδες!

Και μία παρέκβαση, από την Τραπεζούντα του Πόντου 10 μαθητές ηλικίας 16 ετών, διέκοψαν τις σπουδές τους και έσπευσαν στην Ελλάδα να βοηθήσουν στον απελευθερωτικό αγώνα Θεσσαλίας το 1897, κατά τον λεγόμενο ατυχή πόλεμο. Μεταξύ αυτών και ο Σοφοκλής Τριανταφυλλίδης, γιος διευθυντού ανωτάτου εκπαιδευτικού ιδρύματος. Πολέμησε, τραυματίστηκε στη μάχη της Μακρυνίτσας, διετέλεσε βουλευτής, ηγήθηκε λαϊκών κινημάτων και πέθανε πάμφτωχος στη Θεσσαλονίκη.

Με συντομία το οδοιπορικό του αγώνα του Αλέξανδρου Υψηλάντη, για να θυμόμαστε αλλά και για να μην αδικήσουμε και τη θυσία των υπολοίπων αγωνιστών, που πολέμησαν κάτω από τις διαταγές του, έχει ως εξής:

Στο Κισινάου, σημερινή πρωτεύουσα της Μολδαβίας, στο στρατηγείο, όπου γίνονταν η μύηση των Φιλικών, εκεί όπου ο Αλέξανδρος Υψηλάντης ολοκλήρωνε τα σχέδια του κι έπαιρνε οριστικές αποφάσεις για την έκβαση του αγώνα.
Στο Ιάσιο, πρωτεύουσα τότε της Μολδαβίας, όπου ο Αλέξανδρος Υψηλάντης και οι Φιλικοί μαζί με τους μαχητές του προσευχήθηκαν στην εκκλησία των Τριών Ιεραρχών και ο Μητροπολίτης Βενιαμίν Κωστάκης ευλόγησε τη σημαία, με έμβλημα το σταυρό και παρέδωσε το ξίφος στον Αλέξανδρο Υψηλάντη κατά το Βυζαντινό τυπικό. 

Στο Φωξάνι, όπου οι Ιερολοχίτες στο ναό της γέννησης του Αγίου Ιωάννη του Βαπτιστή έδωσαν όρκο, πριν ξεκινήσουν για το Δραγατσάνι.

Στο Δραγατσάνι, όπου, μετά τον όρκο, έδωσαν σκληρές μάχες και έγραψαν σελίδες δόξας με το αίμα των νέων που χύθηκε και προκάλεσε το θαυμασμό, έγιναν σύμβολο ηρωισμού, αυτοθυσίας, αυταπάρνησης, για την ελευθερία και την πατρίδα.

Στο Σκουλένι, όπου οι μαχητές του Υψηλάντη με επικεφαλής τον Αθανάσιο Καρπενησιώτη έπεσαν μαχόμενοι οι περισσότεροι, για να διασώσουν έξι χιλιάδες γυναικόπαιδα, που απειλούσαν οι τούρκοι με σφαγή.
Στη Μονή Σέκου, έγραψαν σελίδες δόξας, ηρωισμού και αυτοθυσίας. Εκεί όπου ο Γιωργάκης ο Ολύμπιος αρνήθηκε να παραδοθεί και έθεσε πυρ στην πυρίτιδα και ανατινάχτηκε μαζί με τους συντρόφους του. Εκεί που αγωνίστηκε ο Ιωάννης Φαρμάκης, που εκτελέστηκε από τους τούρκους.

 

Κυρίες-Κύριοι

Θα κλείσω την ομιλία μου με μία αναφορά οικονομικού, εθνικού δηλαδή πατριωτικού και πολιτικού περιεχομένου.

Η Ελισσάβετ Υψηλάντη, οι Υψηλάντηδες, πούλησαν ολόκληρη την περιουσία τους στην Κωνσταντινούπολη, που ήταν πολύ μεγάλη και συγκέντρωσαν 5.000.000 τούρκικα γρόσια δηλ. 100.000 χρυσές λίρες Αγγλίας και τις διέθεσαν στον Αγώνα για την απελευθέρωση της πατρίδας.

Το 1824 η επαναστατημένη Ελλάς λαμβάνει το πρώτο αγγλικό δάνειο 800.000 χρυσών λιρών Αγγλίας αλλά στο ταμείο κατέληξαν μόνον 298.700. Το 1825 το δεύτερο αγγλικό δάνειο το οποίο ήταν 2.000.000 λίρες Αγγλίας αλλά το διαχειρίσθηκαν οι ίδιοι οι Άγγλοι!

Το 1827 η Ελλάς πτωχεύει για πρώτη φορά, λόγω αδυναμίας εξυπηρέτησης, δηλαδή πληρωμής των δανείων, που είχε λάβει όντας επαναστατημένη και πριν γίνει κράτος.

Την άνοιξη του 1828 ο Καποδίστριας, ως Κυβερνήτης του συσταθέντος Ελληνικού Κράτους, έλαβε 1.500.000 χάρτινα ρωσικά ρούβλια και 500.000 γαλλικά φράγκα, ως προκαταβολές δανείων, για να αντιμετωπίσει τα πρώτα έξοδα συστάσεως του κράτους ενός τριμήνου. Ο ίδιος ο Καποδίστριας εργαζόταν δωρεάν, άνευ αμοιβής μέχρι τέλους δηλαδή μέχρι τη δολοφονία του. Με δικά του χρήματα και όχι με χρήματα του κράτους, ιδρύθηκε η Ελληνική Χρηματιστική Τράπεζα. Υποθήκευσε τα λίγα κτήματά του στην Κέρκυρα, για να αγορασθούν δύο φορτώματα πλοίων με σιτάρι από τη Μάλτα για τους πεινασμένους. Ζούσε με άκρα λιτότητα σ’ένα μικρό σπίτι.

Ο Ι. Καποδίστριας υπήρξε ο συνεπής, ο σταθερός και συστηματικός υποστηρικτής των δικαίων των δεινά χειμαζομένων Ορθοδόξων Χριστιανικών πληθυσμών της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και ιδιαιτέρως των Ελλήνων, ως μέγας διπλωμάτης και πολιτικός, από τη θέση του Υπουργού Εξωτερικών της Ρωσίας. Ο Αλέξανδρος Υψηλάντης σύγχρονός του, που ως υπασπιστής του Τσάρου συμμετείχε κι αυτός στο συνέδριο της Βιέννης (1814) μαζί με τον Ι. Καποδίστρια, υπήρξε ο Αρχηγός της Φιλικής Εταιρίας και Αρχηγός της Επανάστασης του 1821, που την ξεκίνησε ο ίδιος.

Ο Ι. Καποδίστριας νίκησε τελικά τον Υπουργό Εξωτερικών της Αυστρίας, ανθέλληνα Μέτερνιχ. Γιατί τελικά ο Μέτερνιχ είχε απόλυτα δίκαιο όταν έλεγε: «Ο μόνος αντίπαλος που δύσκολα ηττάται, είναι ο απόλυτα έντιμος άνθρωπος. Και τέτοιος είναι ο Καποδίστριας.»

Γιατί τα λέω αυτά; Τα λέω διότι κατά τον Κύκκου Νικηφόρον: «Το έθνος φέρει το άγος της δολοφονίας του Ιωάννη Καποδίστρια. Θα το αποπλύνει όταν τον αποκαταστήσει, αναλαμβάνοντας ως συνείδηση Ελληνικού Βίου τις αξίες για τις οποίες εκείνος έζησε και εθυσιάσθη.»

Για τις ίδιες αξίες έζησε και εθυσιάσθη και ο Αλέξανδρος Υψηλάντης και τα παληκάρια του Ιερού Λόχου. Αυτός, ο Αλέξανδρος Υψηλάντης, έκανε την αρχή και η αρχή εδώ αποδείχθηκε ότι δεν είναι το ήμισυ του παντός αλλά τα πάντα.

Είναι γνωστή η πτώχευση του 1893 με το «δυστυχώς επτωχεύσαμεν» του Χαριλάου Τρικούπη. Τότε που ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης έγραφε στο διήγημά του Ρεμβασμός του Δεκαπενταύγουστου, απευθυνόμενος στην τότε πολιτική ηγεσία, για ξένους εμπόρους χρηματιστές, που είχαν καταφύγει στις Σποράδες και στο νησί του, στη Σκιάθο, στα χρόνια της Μεγάλης Επανάστασης του 1821, ενώ οι εντόπιοι έμειναν αφοσιωμένοι στα κτήματά τους: «…Είτα ήλθεν η ώρα, όπως και τώρα (δηλ. τη δεκαετία του 1890) και πάντοτε συμβαίνει, οι εντόπιοι έλαβον ανάγκην των χρημάτων, και τότε ήρχισαν να υποθηκεύουν τα κτήματα. Εωσότου παρήλθε μία γενεά, η μία και ημισεία και τα χρήματα επέστρεψαν εις τους δανειστάς, συμπεριλαμβάνοντας μεθ’ εαυτών και τα κτήματα»!

Πολύ ορθώς λοιπόν ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης πίστευε κι έγραφε πως η επανάσταση του 1821 δεν δικαιώθηκε. Ο λαός που πολέμησε για να βρει την ελευθερία του «απλώς και μόνον μετήλλαξε τυράννους».

Για την κατάσταση της σήμερον δεν θα πω τίποτε. Τα πράγματα είναι επίκαιρα και γνωστά. Απλώς συνέβησαν όπως και τότε, όπως πάντοτε συμβαίνει έτσι και τώρα. Απλά δε διδασκόμαστε από τα λάθη του παρελθόντος μας.

 

            Τέλος, κυρίες και κύριοι, χρέος

έχουμε να τιμήσουμε τους νεκρούς μας του 1821 και να ανταποκριθούμε στις προσδοκίες τους, να υπηρετήσουμε την πατρίδα. Να ενστερνισθούμε και να κάνουμε πράξη στη ζωή μας τις αρχές και τις αξίες για τις οποίεςαυτοί αγωνίσθηκαν. Να τους μιμηθούμε. Μας το λέει ξεκάθαρα ο ποιητής Ανδρέας Κάλβος. Κάθε μάνα καλεί τα παιδιά της: «τον ένδοξον Λόχον, τέκνα, μιμήσατε, Λόχον Ηρώων».

Η πατρίδα είναι η κυρίαρχη ιδέα πάνω στην οποία οικοδομείται ο πολιτισμός και στηρίζεται η ζωή. Είναι μια ηθικοκοινωνική αξία η οποία διατρέχει ιδιαίτερα το αρχαίο ελληνικό πνεύμα.

Είναι το συναίσθημα που διακατείχε τον Όμηρο, ο οποίος τονίζει «εις οιωνός άριστος αμύνεσθαι περί πάτρης..». Είναι τα βιώματα του Σωκράτη, ο οποίος είπε: «Μητρός τε και πατρός και των άλλων προγόνων απάντων τιμιώτερον εστίν η πατρίς...» Κατά δε τον Άγγλο συγγραφέα Σαμουήλ Τζόνσον «όποιος δεν αγαπάει την πατρίδα του, δεν μπορεί ν’ αγαπάει τίποτε».

 

 

 

 

Κυρίες και Κύριοι

Ναι λοιπόν, ναι!

«Ας μη βρέξει ποτέ

το σύννεφον και ο άνεμος

σκληρός ας μη σκορπίση

το χώμα το μακάριον

που σας σκεπάζει.

………………………………

Ω γνήσια της Ελλάδος

τέκνα ˙ ψυχαί  ‘που επέσατε

εις τον αγώνα ανδρείως,

τάγμα εκλεκτών Ηρώων

καύχημα νέον.

………………………………» 

Καύχημα νέον, που παραμένει και θα παραμένει

νέο στους αιώνες. Που θα το φέγγει πάντα το άστρο της αθανασίας με το φως του το ανέσπερο.

Σας ευχαριστώ.

 

 

 

Βιβλιογραφία – Πηγές:

  1. Γεώργιος Ι.Σούρλας «Στα Βήματα του ΙΕΡΟΥ ΛΟΓΟΥ», Στρατηγικές Εκδόσεις 2011
  2. Διονύσιος Ζακυνθηνός «Η Επανάστασις των Παραδουνάβιων Ηγεμονιών και η έναρξις του Αγώνος της Ανεξαρτησίας», 1977
  3. Σπυρίδων Τρικούπης «Ιστορία της Ελληνικής Επαναστάσεως», 1860
  4. Φιλήμων Ιωάννης «Δοκίμιον ιστορικόν περί της Φιλικής Εταιρίας», 1834
  5. Κων/νος Παπαρηγόπουλος «Ιστορία του Ελληνικού Έθνους», 1995
  6. Κων/νος Σβολόπουλος «Κατακτώντας την ανεξαρτησία. Δέκα δοκίμια για την επανάσταση του 1821», 2010
  7. Αθηνά Κακούρη «1821: Η ΑΡΧΗ ΠΟΥ ΔΕΝ ΟΛΟΚΛΗΡΩΘΗΚΕ», εκδόσεις Πατάκη 2013
  8. Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης «Ο ρεμβασμός του Δεκαπενταύγουστου», Άπαντα, 11, 206
  9. Απόστολος Βακαλόπουλος «Ο Κυβερνήτης Ιωάννης Καποδίστριας και το πρώτο ελληνικό κράτος 1828-1831», εκδόσεις Αντ.Σταμούλη, Θεσ/νικη 2009
  10. Απομνημονεύματα Νικολάου Σπηλιάδη, Φιλικού, αγωνιστή – πολιτικού – λόγιου
  11. Σπύρου Μαρκεζίνη «Πολιτική Ιστορία της Νεώτερης Ελλάδος», Πάπυρος, 1966